اراک
اراک – نسخهٔ اول
تاریخچه
اراک که در گذشته به نام سلطانآباد شناخته میشد، یکی از شهرهای مهم و صنعتی ایران در استان مرکزی است. این شهر در اوایل قرن سیزدهم هجری قمری توسط یوسفخان گرجی (حاکم فارس) در زمان فتحعلیشاه قاجار بنیانگذاری شد. سلطانآباد ابتدا یک قلعهٔ نظامی بود که بعدها به شهری آباد تبدیل شد. در دوران قاجار، اراک به مرکز تجارت فرش دستباف ایران بدل شد و فرش سلطانآباد شهرت جهانی یافت. در دورهٔ پهلوی، نام شهر به «اراک» تغییر یافت و به مرکز استان مرکزی تبدیل شد.
جغرافیا و اقلیم
اراک در دشت فراهان و دامنههای کوههای زاگرس مرکزی واقع شده است. آبوهوای آن سرد و نیمهخشک است؛ تابستانها معتدل و زمستانها سرد و برفی. ارتفاع اراک حدود ۱۷۵۰ متر از سطح دریاست. کوههای اطراف، همچون کوه شهباز و کوه سفیدخانی، بر زیبایی طبیعی منطقه افزودهاند.
طبیعت و جاذبهها
- تالاب میقان: پناهگاه پرندگان مهاجر بهویژه در فصل زمستان.
- کوه شهباز: بلندترین قله استان مرکزی.
- گردنهٔ دوبرادران: جاذبه طبیعی نزدیک شهر.
- پارک جنگلی شهید باهنر.
- دریاچههای فصلی و مراتع فراهان.
آثار تاریخی و فرهنگی
- مسجد حاج محمدابراهیم (قاجاری).
- مدرسه سپهداری.
- بازار تاریخی اراک.
- کاروانسرای حاج محمدرحیم.
- خانههای قدیمی چون خانه حسنپور.
- موزهٔ مفاخر اراک.
فرهنگ و مردم
مردم اراک به فارسی با لهجهٔ اراکی سخن میگویند. بخشی از جمعیت این شهر را مهاجران از مناطق دیگر تشکیل میدهند. موسیقی سنتی، آیینهای مذهبی مانند تعزیه، و قالیبافی از ارکان فرهنگ محلیاند. فرش سلطانآباد اراک با نقوشی خاص، یکی از فرشهای مشهور ایران است.
اقتصاد
اراک یکی از مهمترین قطبهای صنعتی ایران است و به «پایتخت صنعتی ایران» شهرت دارد. صنایع بزرگ شامل:
- ماشینسازی اراک
- آلومینیوم ایران (ایرالکو)
- صنایع نفت و پتروشیمی
- صنایع دفاعی
- نیروگاه حرارتی شازند
در کنار صنایع مدرن، کشاورزی (گندم، جو، زعفران، انار، انگور) و دامداری نیز رونق دارد.
خوراکیهای محلی
- آبگوشت سنتی اراک
- آشهای محلی (آش رشته، آش بلغور)
- شفته اراکی
- شیرینیهایی مانند نان چایی و نان فطیر
تقسیمات و شهرها و روستاهای مهم شهرستان اراک
بخشها
- بخش مرکزی
- بخش ساروق
شهرها
- اراک (مرکز استان)
- داوودآباد
- ساروق
روستاها و دهستانها (نمونهها)
ساروق، سنجان، کارچان، ضامنجان، امیرآباد، دهنمک، کرهرود (اکنون پیوسته به اراک)، سنقرآباد، گاوچال، هندودر (در نزدیکی)، فیجان، سفیدخانی، مرزیجران، و دهها روستای کوچک در دشت فراهان و اطراف تالاب میقان.
مشاهیر
- میرزا تقیخان امیرکبیر (صدراعظم ناصرالدین شاه، متولد هزاوه در نزدیکی اراک)
- آیتالله اراکی (از مراجع تقلید)
- حسن شکوهی (هنرپیشه)
- علی دایی (خانوادهاش ریشهای از منطقهٔ آذرینشین استان مرکزی دارند)
دایرهالمعارف اراک – نسخهٔ دوم (ده برابر طولانیتر، پشتسرهم)
اراک، مرکز استان مرکزی و یکی از بزرگترین شهرهای صنعتی ایران، شهری است که ریشههای تاریخی آن به دوران قاجار بازمیگردد، جایی که یوسفخان گرجی در سال ۱۲۲۷ هجری قمری با فرمان فتحعلیشاه قاجار قلعهای عظیم ساخت و نام آن را سلطانآباد نهاد، شهری که بعدها به اراک تغییر نام داد و امروز بهعنوان قطب صنعت ایران شناخته میشود، شهری در دامنهٔ کوههای زاگرس مرکزی با دشتهای پهناور، دریاچهها و تالابها، شهری که از یک سو میزبان صنایع سنگین همچون ماشینسازی، آلومینیوم، نیروگاهها و صنایع دفاعی است و از سوی دیگر طبیعتی بکر چون تالاب میقان و کوه شهباز را در خود جای داده است، شهری با آبوهوای سرد و زمستانهای برفی، تابستانهای خنک و چهار فصل واقعی، شهری که در دل خود بازار تاریخی، مسجدها و کاروانسراهای قاجاری، مدرسه سپهداری، خانههای قدیمی، و موزهٔ مفاخر را جای داده است. اراک شهری است که فرش سلطانآبادش در قرن نوزدهم به اروپا صادر میشد و شهرت جهانی یافت، شهری که مردمش به فارسی با لهجهٔ خاص سخن میگویند و مهاجرانی از سراسر ایران در آن ساکن شدهاند، شهری که فرهنگش با آیینهای مذهبی چون تعزیه، موسیقی سنتی و غذاهای محلی چون آبگوشت اراکی، آش بلغور، شفته اراکی و شیرینیهایی مانند نان فطیر در هم تنیده است.
اراک در تقسیمات کشوری دارای بخش مرکزی و بخش ساروق است، شهرهای مهم آن اراک، ساروق و داوودآبادند و دهها روستا و دهستان دارد: ساروق که خود بهخاطر فرشهای نفیسش مشهور است، سنجان و کارچان و ضامنجان، امیرآباد و دهنمک، کرهرود که اکنون با اراک پیوسته است، سنقرآباد و گاوچال، فیجان و سفیدخانی، مرزیجران و روستاهای گسترده در دشت فراهان مانند هزاوه زادگاه امیرکبیر، که مردی از دل روستاهای اراک بود و تاریخ ایران را تغییر داد، همین روستاها هرکدام بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی منطقهاند. در اطراف اراک مراتع پهناور و کوهستانهای سرسبز قرار دارد، تالاب میقان مأمن پرندگان مهاجر از جمله درناهاست که هرسال هزاران پرنده را به خود جذب میکند، کوه شهباز بلندترین قله استان مرکزی است و مقصد کوهنوردان، کوه سفیدخانی و گردنه دوبرادران نیز جلوههای طبیعی شهرند.
اراک امروز شهری دانشگاهی و صنعتی است با دانشگاه اراک، دانشگاه علوم پزشکی، مراکز تحقیقاتی و علمی، فرودگاه، ایستگاه راهآهن و بزرگراههایی که آن را به تهران، قم، اصفهان و همدان متصل میکند. صنایع بزرگی مانند ماشینسازی اراک، ایرالکو (آلومینیوم ایران)، پتروشیمی، نیروگاه شازند و صنایع ریلی و دفاعی آن را به قلب صنعت ایران بدل کردهاند. کشاورزی نیز همچنان پابرجاست، گندم و جو و انار و انگور و زعفران در دشتهای اطراف کشت میشود و دامداری سنتی در روستاها رواج دارد.
مشاهیر اراک فراواناند: امیرکبیر، صدراعظم اصلاحطلب دوره ناصری از هزاوه، آیتالله اراکی از مراجع بزرگ شیعه، هنرمندان و ورزشکاران که هرکدام بخشی از هویت این سرزمین را نمایندگی میکنند. اراک همزمان شهری تاریخی، فرهنگی، صنعتی، طبیعی و دانشگاهی است که گذشتهای پرشکوه و آیندهای پویا دارد، شهری که در آن سنت و صنعت، طبیعت و فناوری، فرهنگ و سیاست به هم گره خوردهاند.
مشتریان گرامی، جهت اطلاع از موجودی و قیمت، لطفا عکس مدل درخواستی را به دایرکت پیج اینستاگرام و یا به واتسآپ ارسال نمایید . . . با تشکر محمدی
اراک
Encyclopedia of Arak
Arak is one of the most important industrial, historical, and cultural cities of Iran, located in the central part of the country and serving as the capital of Markazi Province. The city lies in a strategic geographical position, on a high plain surrounded by mountains, which historically made it a hub of defense, trade, and later industrial expansion. The name “Arak” is derived from the older region called “Iraq-i Ajam” or “Persian Iraq,” which distinguished it from “Iraq-i Arab” in Mesopotamia. Historically, the area was home to different settlements and nomadic groups, but the modern foundation of Arak dates back to the early 19th century during the Qajar era. Yusef Khan-e Gorji, a Georgian commander under Fath Ali Shah Qajar, established the city originally as a military fortress to defend against tribal raids and external threats. At first, the city was known as “Soltanabad,” and its urban design followed a highly defensive plan, with moats, strong walls, and gated entrances. Over time, as the city grew in economic and cultural importance, the fortress turned into a bustling urban settlement and eventually gained its current name, Arak.
The climate of Arak is semi-arid with cold winters and mild to warm summers. Because of its high elevation, the winters can be snowy, and the summer nights are relatively cool. This climate made the region suitable for a variety of agricultural activities in the past, particularly cereal crops, fruits, and gardens, although in modern times the industrial character of Arak has overshadowed its agricultural identity.
Culturally, Arak is a city of mixed traditions, combining elements from Persian, Turkic, Luri, and Georgian influences due to the migration of various peoples across centuries. Its dialects include varieties of Persian spoken with local accents as well as traces of Turkic and Luri languages in surrounding rural areas. The people of Arak are known for their craftsmanship, particularly in carpet weaving, which became one of the symbols of the city during the Qajar and Pahlavi periods. “Soltanabad Carpets,” woven in this region, gained international fame for their fine quality, natural dyes, and elegant Persian patterns, making Arak one of the hubs of the Persian carpet industry.
Economically, Arak is often called the “Industrial Capital of Iran.” It is home to some of the country’s largest factories and industrial complexes, including machine manufacturing plants, metal industries, petrochemical facilities, locomotive production, and aluminum smelting. Arak houses companies such as HEPCO (Heavy Equipment Production Company), the Arak Petrochemical Company, and the Wagon Pars Company, which provide thousands of jobs and make the city a backbone of Iran’s industrial economy. This industrial boom started in the mid-20th century, especially after the 1960s, and transformed Arak from a primarily agricultural town into a modern industrial hub.
In terms of historical landmarks, Arak has a number of fascinating sites. The Four-Season Bathhouse (Hammam-e Chahar Fasl) is one of the most famous monuments of the Qajar era, representing the art and architecture of public baths with its colorful tiles and inscriptions. The old bazaar of Arak is another treasure, originally constructed with the vision of Yusef Khan-e Gorji. This bazaar is a rectangular structure with intersecting rows, roofed arcades, and caravanserais, which once formed the commercial heart of the city. Religious architecture is also prominent, with mosques, Imamzadehs (shrines of descendants of the Prophet), and tekyehs (ceremonial places for mourning rituals) spread across the city.
When it comes to natural attractions, Arak is surrounded by mountains, valleys, and plains that offer opportunities for hiking, mountaineering, and eco-tourism. The Meyghan Wetland, located northeast of Arak, is one of the most significant natural reserves in the region. This wetland attracts a large variety of migratory birds, including flamingos, cranes, and pelicans, making it a paradise for birdwatchers and ecologists. It also plays an important ecological role in balancing the climate and biodiversity of the Markazi Province.
Educationally, Arak has grown into a center of learning, with institutions such as Arak University, Arak University of Medical Sciences, and technical colleges serving thousands of students. The city is also home to research centers focusing on engineering, natural sciences, and medical advancements, linking its industrial power with academic expertise.
The cultural life of Arak is enriched by its theaters, museums, music, and literature. Local music traditions reflect influences from the broader region of Markazi Province, with folk songs and dances that often incorporate themes of nature, love, and history. Festivals and traditional ceremonies are still celebrated, blending ancient Iranian customs with Islamic rituals.
Among the famous personalities from Arak is Amir Kabir, one of the most important reformist prime ministers of Iran during the Qajar era. Born in Hazaveh, a village near Arak, Amir Kabir introduced major reforms in education, industry, and administration, and founded the Dar ul-Funun, the first modern university in Iran. His legacy is strongly tied to Arak’s identity and pride.
Arak is not only the central city but also surrounded by many important towns and villages, each with unique features. Notable towns in the greater Arak region include Mahallat, known for its hot springs and flower cultivation; Khomein, the birthplace of Ayatollah Khomeini, which has historical houses and religious centers; Shazand, an area rich in oil refineries and energy facilities; and Ashtian, a town famous for its academic heritage and scholars. Villages like Davoudabad, Yazdanabad, Hazaveh, Davarzan, and Ghiasabad contribute to the agricultural and cultural landscape of the region. Hazaveh, in particular, is renowned as the birthplace of Amir Kabir. Many other villages in the plain around Arak maintain traditional lifestyles, with agriculture, gardening, and handicrafts still being central to their identity.
Tourism in Arak is a mix of industrial tourism, historical sightseeing, and natural attractions. Visitors often explore the old bazaar, the Four-Season Bathhouse, and the traditional houses of the Qajar and Pahlavi periods. Simultaneously, eco-tourists are drawn to the Meyghan Wetland, the mountains of Haftad Qolleh (Seventy Peaks), and the surrounding countryside.
The population of Arak is a mosaic of ethnic groups, including Persians, Azeris, Lors, and others who have migrated due to the industrial opportunities. This diversity enriches the culinary traditions of the city, with local dishes combining Persian stews, Azeri kebabs, and Luri flavors.
Arak has faced challenges as well, including environmental issues due to industrial pollution and water shortages. Efforts are ongoing to balance industrial development with environmental sustainability, particularly in preserving the Meyghan Wetland and controlling emissions from factories.
In sum, Arak is a city where history meets modernity, where the legacy of Qajar fortresses, Persian carpets, and great reformers merges with steel factories, petrochemical plants, and universities. It represents both the challenges and opportunities of Iran’s modern development. It is not only the industrial heart of the country but also a cultural and historical treasure, surrounded by towns and villages that reflect centuries of Persian civilization.